تاملی بر شب سکوت کویر

شب کویر … ،آرام و بی صدا،سکوت محض…

فضایی غم انگیز در حکایت خشکی و بی بارانی همه جا را فرا می گیرد و قوشمه استاد علی آبچوری به مانند گروهی که در تمنای

باران هستند از این سو و آن سو نواخته می شود و شجریان همچون رهبر این گروه با لحنی عاجزانه از آسمان تقاضای باریدن می کند.

“ببار ای بارون ببار با دلم به هوای زلف یار”

“به سرخی لبای سرخ یار”

“به یاد عاشقای این دیار

“به داد عاشقای بی مزار ای بارون”

موسیقی با صدای استاد حرکت می کند،و سرانجام آسمان تمنای باران را اجابت می کند و موسیقی نم نم باران را خبر می دهد،اکنون که باران می بارد سازها جشن(شرنگ)می گیرند و هر ساز به باران خوش آمد می گوید…

آواز این اثر به سبک کرمانج خوانده شده،همچنین استاد شجریان در رابطه باشکل گیری اثرفرموده اند:آقای کلهـر بیش از سه سال با دقت،شکیبایی و حس موسیقایی خود قطعات تک تک سازها را با هم ترکیب کرد.برای هر ساز قطعه ای جداگانه نوشته بود و اجرای آن با سازهای محلی کار دشواری بود.بیش از شش ماه کار استودیویی و ضبط آن طول کشید.میکس این قطعات،همنوا کردن کوک سازها و حس آنها خصوصا ترکیب سازهای محلی با سازی مثل ویلونسل یا سازهای دیگر کار وقت گیری بود.ما در این کار از نوازندگان متبحر محلی استفاده کردیم،آنها تک تک ساز زده اند و بعد میکس شده است.

میدونم زیاده ولی به خوندنش می ارزه...

رمز ماندگاري نغمه‌ها در چيست؟ وچگونه اثري موسيقايي درنهاد جان‌ها مي‌نشيند و تكرار آن ياد آور خاطراتي است و زنده كننده خاطراتي ديگر؟ چه سري در اين گونه آثار است كه  در تاريخ مي‌مانند و سال‌ها در ذهن و ضمير آدميان مي‌نشينند و بر لب به زمزمه در مي‌آيند

آثاري چون اي ايران، ساخته زنده ياد روح الله خالقي، مرغ سحر ساخته مرحوم ني داود و نيز درحوزه موسيقي مذهبي و آييني، اذان مرحوم موذن زاده اردبيلي و نيز ربناي شجریان يا مثنوي افشاري ايشان كه به مثنوي پيچ هم معروف است كه چند دهه اي است، مشام جان ما ايرانيان را در كنار سفره افطار عطر آگين مي‌كند.

اگرچه چند سالي است كه مثنوي افشاري را كمتر مي‌شنويم و اين البته از بدايع و نكته‌بيني‌هاي برنامه سازان  است كه در سالي كه به نام مولانا متبرك شده است، يكي از معروفترين اشعار وي در مثنوي معنوي را كمتر پخش مي‌كنند،تابه ذهن و ضمير ما  برسانندكه تا چه اندازه نكته بين و ظريف نگرند. اثري كه با صداي پخته و پرورده استاد شجريان، مفاهيمي‌عميق و انساني را در قالب اشعاري تاثير گذار و دگرگون كننده احوال و البته در موجز و زيباترين فرم آوازي انعكاس مي‌دهد.

.

ربنا؛ اوجي شگفت انگيز

همين آشنايي و توجه و البته تمرين و ممارست را در اثر ربناي استاد شجريان هم مي‌توان ملاحظه كرد.آقاي شجريان اين اثر را براي درس خوانده بود و نه براي پخش  وخود مي‌گويد«من ربنا را برای پخش نخوانده بودم،برای درس(دادن)خواندم و یکی دو نفر از خوانندگان،آن را فرا گرفتند و در استودیو ضبط کردیم. یک روز قبل از ماه رمضان نوار را دادم.بعد دیدم ربنا را با صدای خودم پخش کردند.تلفن زدم و گفتم چرا پخش کردید؟گفتند:تیر از کمان در رفت!»

اگر اندكي در نحوه تمرينات و اصولاسلوك هنري- موسيقايي و اخلاقي  شجريان در آن دوره دقيق شويم، در مي‌يابيم كه استاد دراين دوره سخت به كار خواندن قرآن سرگرم بود و دستگاههاي قرآني را به شدت كار مي‌كرد و در همين دوره بود كه درمسابقات قرآني كشور اول شدو حتي چنانكه خود درا ين گفت وگو از استاد عرب تبار ادبيات فارسي وعربي كه قرائت قرآن شجريان را شنيده بود،  نقل كرده كه گفته بود« اين شجريان را شكار كنيد، دنيا را مي‌گيرد»

ربنا در اوج شروع مي‌شود و حجم و ظرفيت صداي شجريان هم براي خواندن اين اثر نيز در آن دوره دراوج قرار داشت.اوج خواني در موسيقي ايران يك مزيت به شمار مي‌آيد و اگر خواننده اي نتواند تحريرهاي اوج را اجرا كند و به اصطلاح اشاره اي به پرده‌هاي بالا داشته باشد، در آواز خواني وي ترديد روا داشته مي‌شد..به نظر مي‌رسد ربناي شجريان در نقطه‌هايي چنان اوجي مي‌گيرد كه خواندن آن براي خوانندگان چپ كوك هم بسيار دشوار مي‌شود

اكنون كه غريب به 52 سال از خواندن اذان موذن زاده اردبيلي و بيش از 28 سال از خواندن ربناي شجريان مي‌گذرد، اين دو نغمه همچنان دراوج قرار دارند چرا كه به قول شاعر مردم اين نغمه را به خاطر سپرده اند و سالها با آن همذات پنداري كرده و مي‌كنند.

به قول شاعر :

زندگي صحنه ي يكتاي هنرمندي ماست
هركسي نغمه خود خواند و از صحنه رود
صحنه پيوسته بجاست
خرم آن نغمه كه مردم بسپارند به ياد.

امروز مراسمی با حضور هنرمندان عرصه‌های سینما، تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی و همچنین شعرا، نویسندگان و روزنامه‌نگاران خراسانی مقیم تهران برگزار می‌شود.

در این مراسم که در محل تالار شاندیز پایتخت برگزار خواهد شد، برخی مسئولان فرهنگی هنری کشور نیز حضور می‌یابند و علاوه بر سخنرانی، شعرخوانی و اجرای موسیقی سنتی، از شخصیت هنری خالق دعای ماندگار "ربنا" استاد شجریان تجلیل می‌شود.

مجمع هنرمندان خراسان سال 1379 با هدف تقویت تولید آثار فاخر هنری و نیز حمایت مادی و معنوی از هنرمندان خراسانی تشکیل شده است.

استاد محمد رضا شجریان ، در میان ۷ عضو شورای عالی خانه موسیقی به اتفاق اکثریت آرا به عنوان رئیس این شورا برگزیده شد.این جلسه که دیروزدر این محل برگزار شد اعضای شورا به اتفاق استاد محمد رضا شجریان را به عنوان رئیس این شورا انتخاب کردند.راستی قرار هستش که استاد به همراه گروه آوا اوایل آبان در اصفهان کنسرت بده.

ادامه مطلب